Kaankarada (cancer) waa cudur dillaay ah oo ka dhasha marka unugyada jirka ay si aan caadi ahayn u baxaan, iskuna tarmaan si xad-dhaaf ah, iyagoo awood u yeesha inay ku faafaan qaybo kale oo jirka ah. Waa mid ka mid ah cudurrada ugu waaweyn ee caafimaadka adduunka saameeya, waxaana jira noocyo kala duwan oo ka tirsan cudurkan. Haddaba si aad macluumaad dheeraada uga ogaatid aqriso qoraal cilmiyeedkaan hoose oo lasoo shaandheeyay:
1 Maxaa Keena Kaankarada?
Kaankarada waxay ka dhalan kartaa isbeddel ku yimaada DNA-ga unugyada jirka. DNA-gu waa halka lagu kaydiyo macluumaadka tilmaama sida unugyada u shaqeeyaan. Isbeddellada ku dhaca DNA waxaa sabab u noqon kara:
1. Waxyeelo Dabiici ah: Cilad ku timaadda DNA-ga intii lagu guda jiray qeybsanka unugyada.
2. Waxyeello Dibadda ah:
Sigaar cabista: Waxay keentaa kansarka sambabada kudhaca iyo qaar kale .
Raajo ama shucaac badan: Sida shucaaca qorraxda (keena kansarka maqaarka).
Walxaha kiimikaad ee sunta ah: Sida asbestos iyo benzene.
Caabuqyada fayraska qaarkood: Sida HPV oo keena kansarka ilmo-galeenka.
2 Noocyada Kaankarada ama Cancer-rada.
Waxaa jira noocyo badan oo ka mid ah kaankarada, kuwa ugu caansan waxaa ka mid ah:
1. Kaankarada Naaska (Breast Cancer): waa cancer Saameeya dumarka badanaa laakiin ragga wuu ku dhici karaa.
2. Kaankarada Sambabada (Lung Cancer): Badanaa waxaa lala xiriiriyaa sigaar cabista.
3. Kaankarada Caloosha (Colorectal Cancer): oo Saameeya xiidmaha iyo caloosha.
4. Kaankarada Maqaarka (Skin Cancer): U ka dhasha shucaaca qorraxda.
5. Kaankarada Ilmo-galeenka (Cervical Cancer): oo la xiriira fayraska HPV.
6. Kaankarada Dhiigga (Leukemia): oo Saameeya dhiigga iyo dhuuxa lafaha.
3 Calaamadaha cudurka Kaankarada
Calaamadaha waxay ku xirnaan karaan meesha uu kaankarku ka jiro, laakiin guud ahaan waxaa ka mid ah:
1. Barar ama buro aan xanuun lahayn.
2. Caatoobid degdeg ah iyo tamar yari.
3. Dhiig bax aan caadi ahayn.
4. Qufac muddo dheer ah oo dhiig wata (kaanka sambabada).
5. Isbeddello ku yimaada maqaarka, sida nabro aan bogsanayn.
4 Sidee Loo Daweeyaa cudurka cancur-ka ?
Daaweynta waxay ku xiran tahay heerka iyo nooca kansarka. Hababka caadiga ah waxaa ka mid ah:
1. Qalliinka: Lagu saarayo burooyinka.
2. Kiimoterabi (Chemotherapy): Dawooyin lagu dilo unugyada kaankarada.
3. Shucaac (Radiation Therapy): Lagu burburiyo unugyada kaankarada.
4. Daaweyn Hormoon (Hormone Therapy): Loogu talagalay kansarrada qaarkood, sida kan naaska iyo ilmo-galeenka.
5. Daaweyn Hadafaysan (Targeted Therapy): Lagu bartilmaameedsado isbeddellada gaarka ah ee ku jira DNA-ga unugyada kaankarada.
5 Sidee Loo Ka Hortagi Karaa?
In kasta oo aan kaankanada qaarkood la iska difaaci karin, waxaa jira tallaabooyin hoos u dhigi kara halista:
1. Iska ilaali sigaar cabista.
2. Cunto caafimaad leh cun oo leh khudaar iyo miraha.
3. Jimicsi joogto ah samee.
4. Ka fogow shucaaca qorraxda oo isticmaalo kareemka maqaarka ilaaliya (sunscreen).
5. Ka hortag caabuqyada fayraska qaarkood sida HPV iyo hepatitis B.
Gun iyo gebengebadii:
Kaankarada waa cudur halis ah oo dhibaato weyn ku haya nolosha dad badan, balse daawayn iyo ka hortag waxtar leh ayaa jira. In dadka lagu wacyi-geliyo calaamadaha hore iyo qiimaynta caafimaadka (screening) waa tallaabo muhiim ah si looga hortago horumarka cudurka. Wada shaqaynta bukaanka iyo xirfadlayaasha caafimaadku waxay muhiim u tahay in la yareeyo saameynta cudurkan.
Halkaan ka daawo asagoo muuqala 👇
https://youtu.be/QyGzkT2pUpk?si=MJdFj5kD5RPZxr0X
0 Comments